Czym jest tarczyca?

Gdzie się znajduje i jak jest zbudowany gruczoł tarczowy?

Aby zrozumieć, czym jest tarczyca i dlaczego jest tak ważna, należy nauczyć się ją rozpoznawać. Tarczyca to mały gruczoł dokrewny, który znajduje się u podstawy szyi, w części przedniej. Kształtem przypomina motyla, mierzy od 5 do 8 cm długości, od 3 do 4 cm szerokości oraz waży około 20 gramów u dorosłych, natomiast u noworodków waży mniej więcej 2 gramy.

Składa się z dwóch symetrycznych połówek (prawego i lewego płatu) połączonych w części środkowej małym mostkiem (przesmyk). Za płatami tarczycy znajdują się cztery przytarczyce lub gruczoły przytarczyczne, których główną funkcją jest kontrola poziomu wapnia we krwi.

Położenie tarczycy jest raczej powierzchniowe i w normalnych warunkach nie jest ona widoczna z zewnątrz, jednak jest łatwo dostępna do badania i oceny palpacyjnej dla lekarza.

Do czego służy tarczyca?

Tarczyca odgrywa istotną rolę dla naszego zdrowia. Głównym zadaniem tarczycy jest produkcja hormonów tarczycy – tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3) – pod kontrolą hormonu stymulującego tarczycę lub tyreotropiny (TSH), która jest wydzielana przez przysadkę mózgową, czyli kolejny mały gruczoł znajdujący się u podstawy mózgu. Poza hormonami tarczycowymi, tarczyca wytwarza także kalcytoninę, która bierze udział w regulacji metabolizmu wapnia.

Hormony tarczycy regulują liczne, wyjątkowo ważne dla organizmu funkcje, takie jak oddychanie, bicie serca, temperatura ciała, wzrost i rozwój różnych organów i tkanek, metabolizm tłuszczów i cukrów, wzrost ciała i rozwój centralnego układu nerwowego. Poza tym to właśnie gruczoł tarczowy wpływa na nasz nastrój, siłę mięśni i płodność.

T3 to aktywna forma hormonu, który jest odpowiedzialny za działania biologiczne organizmu i stanowi 20% wszystkich hormonów produkowanych przez tarczycę. Pozostałe 80% stanowi T4, który jest natychmiast zmieniany w T3, jeśli jest to konieczne.

Jak działa tarczyca?

Na poziomie hormonalnym produkcja hormonów tarczycy jest regulowana przez przysadkę mózgową, która wydziela hormon TSH w odpowiedzi na uwalnianie hormonu TRH (hormon uwalniający tyreotropinę) produkowanego przez podwzgórze. Uwalnianie TSH i TRH jest zatem ściśle powiązane z poziomami hormonów tarczycy we krwi. Gdy poziom hormonów tarczycy we krwi jest zbyt niski, przysadka stymuluje produkcję TSH we krwi, którego to poziom wzrasta i powoduje, że tarczyca uwalnia więcej hormonów, i na odwrót – jeśli poziom hormonów tarczycy we krwi jest zbyt wysoki, przysadka blokuje produkcję TSH, którego poziom zostaje ograniczony, co powoduje zatrzymanie działania tarczycy, która przestanie produkować hormony.

W normalnych warunkach, czyli gdy nie występują choroby tarczycy, ten mechanizm regulacji wciąż się powtarza, by utrzymać stabilne poziomy hormonów tarczycy we krwi. Z tego powodu TSH stanowi główny parametr w ocenie funkcjonowania tarczycy.

Prawidłowe działanie tarczycy zależy także od odpowiedniego spożycia jodu, ponieważ ten element jest niezbędny do wytwarzania hormonów tarczycy, które zawierają w sobie atomy jodu.

Choroby tarczycy

Zmiany w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy mogą powodować różne objawy, które w wielu przypadkach mogą być mało specyficzne lub nakładać się na objawy innych chorób, czy też nie występować w ogóle. Z tego powodu warto porozmawiać z lekarzem, który, po wysłuchaniu podanych przez pacjenta objawów i ocenie, czy mogą one być spowodowane chorobą tarczycy, na początek zaleci określenie wartości hormonów tarczycy i TSH w celu sprawdzenia funkcjonowania tarczycy.

Choroby tarczycy mogą być różne: gruczoł może nie działać prawidłowo i produkować niewystarczające ilości hormonów tarczycy, czyli poniżej wartości referencyjnych (a w konsekwencji poziom TSH będzie podwyższony) w przypadku niedoczynności tarczycy lub uwalniać zbyt dużo hormonów tarczycowych do krwi, czyli powyżej wartości referencyjnych (w takim przypadku poziom TSH będzie niski) przy występowaniu nadczynności tarczycy.

Niedoczynność i nadczynność tarczycy to najczęściej występujące zaburzenia funkcjonowania tarczycy i mogą mieć związek z innymi chorobami tarczycy, takimi jak guzy, wole, zapalenia tarczycy lub nowotwory.

BIBLIOGRAFIA

• Mendoza A, Hollenberg AN. New insights into thyroid hormone action. Pharmacol Ther. 2017 May;173:135-145. doi: 10.1016/j.pharmthera.2017.02.012. Epub 2017 Feb 4
• Boelaert K, Franklyn JA. Thyroid hormone in health and disease. J Endocrinol. 2005 Oct;187(1):1-15.
• Sugimoto K and Kouki Mori (2012). Thyroid-Stimulating Hormone Regulation and Transcription in Hypothyroidism, Hypothyroidism - Influences and Treatments, Dr. Drahomira Springer (Ed.), ISBN: 978-953-51-0021-8

Informacje zawarte na stronie www.feelthyroid.com nie mogą zastąpić kontaktu pacjenta z lekarzem, ani badania specjalistycznego. Zaleca się, aby zawsze konsultować z lekarzem i/lub specjalistą wszelkie uzyskane informacje i wskazania.