Istnieją różne choroby tarczycy i każda z nich może mieć różne przyczyny.
Tarczyca to gruczoł znajdujący się u podstawy szyi, który produkuje hormony tarczycowe – tyroksynę (T4) i trójjodotyroninę (T3), które odgrywają kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu naszego organizmu. Jednak, nie zawsze gruczoł pracuje poprawnie i w takich przypadkach mamy do czynienia z różnymi rodzajami problemów z tarczycą, takimi jak niedoczynność lub nadczynność tarczycy, przerost tarczycy, guzki, zapalenie tarczycy lub nowotwór.
Niedoczynność tarczycy
Niedoczynność tarczycy to najczęściej występująca choroba tarczycy i pojawia się, gdy tarczyca nie produkuje wystarczającej ilości hormonów tarczycy. W początkowej fazie choroby, która zazwyczaj rozwija się bardzo powoli, możemy mieć do czynienia z formą zwaną subkliniczną niedoczynnością tarczycy, podczas której wzrastają tylko wartości TSH, natomiast wartości hormonów tarczycy pozostają w normie, a objawy są łagodne lub nie występują w ogóle. Później natomiast wartości hormonów wzrastają i pojawiają się objawy, takie jak zmęczenie, zwiększenie wrażliwości na chłód, wzrost masy ciała lub zatwardzenia. Jeśli przez długi czas niedoczynność tarczycy nie zostanie zdiagnozowana i nie będzie odpowiednio leczona, może spowodować różne problemy, na przykład otyłość, nieregularne miesiączki, bezpłodność, hipercholesterolemię i choroby serca.
Przyczyny niedoczynności tarczycy
Najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy jest zapalenie tarczycy typu Hashimoto, czyli choroba autoimmunologiczna, w której przebiegu układ odpornościowy pacjenta atakuje jego tarczycę, uszkadzając ją i tym samym powodując, że nie jest ona w stanie produkować odpowiednich ilości hormonów tarczycy. Niedoczynność tarczycy może jednak wystąpić także po chirurgicznym usunięciu tarczycy (tyreoidektomii) lub w konsekwencji leczenia jodem radioaktywnym, stosowanym w przypadku nadczynności tarczycy lub nowotworu tarczycy lub po naświetlaniu głowy lub szyi wykorzystywanym zazwyczaj w radioterapii w leczeniu raka, a także podczas terapii niektórymi lekami, na przykład amiodaronem lub litem.
Nadczynność tarczycy
Gdy tarczyca produkuje i uwalnia do krwiobiegu zbyt duże ilości hormonów tarczycowych, mamy do czynienia z chorobą zwaną nadczynnością tarczycy, która może objawiać się w różny sposób, na przykład lękami, nadpobudliwością, nerwowością, nagłą i nadmierną utratą masy ciała, tachykardią, arytmią lub palpitacjami serca, intensywnym poceniem się, nieregularnymi miesiączkami, złym znoszeniem ciepła lub dolegliwościami jelitowymi.
Jakie są przyczyny nadczynności tarczycy?
Wśród przyczyn mogących powodować nadczynność tarczycy najczęstszą jest choroba Gravesa-Basedowa, czyli choroba autoimmunologiczna, która może zaatakować w każdym wieku i która charakteryzuje się występowaniem wola (wzrost objętości tarczycy) i/lub dolegliwości związanych z oczami, takich jak opuchlizna wokół oczu, łzawienie oczu, podrażnienie i nietypowa wrażliwość na światło, a także dwóch charakterystycznych objawów, czyli wyłupiastych oczu (wystawanie gałek ocznych lub wytrzeszcz) oraz podwójnego widzenia (diplopia).
Poza tym mogą istnieć także inne przyczyny, na przykład niektóre rodzaje guzków, które zaczynają produkować i uwalniać do krwiobiegu nadmierne ilości hormonów tarczycowych (gruczolak toksyczny, wole wieloguzkowe toksyczne i choroba Plummera) lub zapalenie tarczycy (zapalenie gruczołu, które powoduje uwalnianie do krwi dużych ilości hormonów tarczycy). Występowanie nadczynności tarczycy może być spowodowane także zażywaniem niektórych leków, na przykład amiodaronu (tyreotoksykoza) stosowanego w celu kontroli zmian rytmu serca.
Wole
Wole to obrzęk tarczycy, a objawy, które wywołuje, zależą od rozmiarów gruczołu i ewentualnego występowania zmian w funkcjonowaniu tarczycy. Wole można określić wolem toksycznym, gdy jest powiązane z nadczynnością tarczycy lub nietoksycznym, gdy objawia się przy braku nadmiernej lub ograniczonej produkcji hormonów tarczycowych.
Wzrost objętości tarczycy może objąć cały gruczoł w sposób jednolity i w takim przypadku mamy do czynienia z wolem rozlanym lub może występować powiększenie niesymetryczne spowodowane obecnością guzków stałych lub wypełnionych płynem, czyli wole guzkowe.
Przyczyny wola
W większości przypadków występowanie wola jest konsekwencją niedoboru jodu, ale może być ono spowodowane także przez choroby autoimmunologiczne, na przykład zapalenie tarczycy typu Hashimoto, w przebiegu którego następuje powiększenie objętości tarczycy, by mogła ona utrzymać odpowiedni poziom produkcji hormonów tarczycy lub, jak w przypadku choroby Gravesa, wole może być spowodowane nadmierną produkcją hormonów. Wole może być wywołane także innymi czynnikami, na przykład stosowaniem niektórych leków (tyreostatyki, lit) lub spożywaniem nadmiernych ilości produktów spożywczych określanych jako wologenne, czyli takich, które dostarczają substancji będących w stanie wchodzić w interakcje z metabolizmem jodu i które na ogół występują w warzywach kwitnących (kapuście, rzepie, brokule i kalafiorze).
Guzki
Guzki tarczycy to małe masy stałe lub wypełnione płynem (cysty) o różnej wielkości, które rozwijają się wewnątrz tarczycy i które prawie zawsze mają charakter łagodny, a pacjent często dowiaduje się o ich istnieniu zupełnie przez przypadek. Ich występowanie nie wpływa na funkcjonowanie tarczycy i w większości przypadków nie powoduje żadnych objawów (sporadycznie mogą wywoływać uczucie ucisku lub bólu u podstawy szyi), jednak muszą zostać ocenione przez lekarza w celu wykluczenia występowania chorób nowotworowych lub możliwych zaburzeń w przyszłości.
Przyczyny
Mimo że guzki występują często u pacjentów, w tym momencie nie są całkiem jasne powody powstawania guzków na tarczycy, jednak niedobór jodu w diecie i występowanie choroby w rodzinie wydają się najbardziej prawdopodobnymi przyczynami.
Zapalenia tarczycy
Zapalenia tarczycy to zapalenia gruczołu tarczowego, które powodują zmiany ilości produkowanych hormonów tarczycy. Istnieją różne rodzaje zapaleń tarczycy, a każde z nich ma specyficzne przyczyny i objawy.
Przyczyny
Istnieją różne postacie zapaleń tarczycy spowodowane różnymi czynnikami: zapalenie tarczycy typu Hashimoto, (chroniczne zapalenie autoimmunologiczne spowodowane nadmierną produkcją przeciwciał przeciwtarczycowych przez układ odpornościowy, które powoduje niedoczynność tarczycy), poporodowe zapalenie tarczycy (forma autoimmunologicznego zapalenia tarczycy, które występuje po porodzie i które może spowodować czasową nadczynność tarczycy, po której następuje niedoczynność tarczycy), podostre zapalenie tarczycy lub choroba de Quervaina (charakteryzujące się ostrym i bolesnym zapaleniem tarczycy spowodowanym infekcją wirusową, która może spowodować czasową nadczynność tarczycy, po której, w niektórych przypadkach, następuje faza niedoczynności tarczycy), ostre zapalenie tarczycy (spowodowane infekcją bakteryjną), rzadka postać zwana zapaleniem tarczycy Riedla (chroniczne zapalenie tarczycy, w przebiegu którego gruczoł staje się włóknisty i może powodować trudności w oddychaniu i przełykaniu) oraz aktyniczne lub jatrogenne zapalenie tarczycy (zapalenie spowodowane stosowaniem leków szkodliwych dla tarczycy, np. amiodaronu lub radioterapią w leczeniu nowotworów szyi i śródpiersia lub nadczynności tarczycy).
Nowotwory
Nowotwór tarczycy rozwija się w wyniku niekontrolowanego rozrostu komórek wewnątrz gruczołu tarczowego. Istnieją różne rodzaje takich nowotworów, z których większość ma postać łagodną i nie powoduje żadnych objawów, jednak w rzadkich przypadkach mogą one być złośliwe i powodować objawy takie jak guzki i masy w gardle, trudności w przełykaniu lub oddychaniu oraz zmiany głosu.
Leczenie nowotworu tarczycy zależy od charakteru nowotworu (łagodny lub złośliwy) oraz jego wielkości: nowotwory łagodne mogą być po prostu obserwowane podczas regularnych badań, natomiast te złośliwe wymagają zabiegu chirurgicznego w celu usunięcia całego gruczołu (tyreoidektomia) i następnie ewentualnego leczenia jodem radioaktywnym lub chemioterapią.
Przyczyny nowotworu tarczycy
Głównymi przyczynami rozwoju nowotworu są: ekspozycja na promieniowanie jonizujące (np. radioterapia lub ekspozycja na materiał radioaktywny), wole (które w niektórych przypadkach może stanowić początek złośliwych zmian komórkowych), nawrót nowotworu tarczycy, niedobór jodu lub dziedziczne choroby genetyczne (takie jak rak rdzeniasty tarczycy, mnogi guz endokrynny i rodzinna polipowatość gruczolakowa).
BIBLIOGRAFIA
- Lazarus JH, Obuobie K. Thyroid disorders—an update. Postgraduate Medical Journal 2000;76:529-536.
- Vanderpump MP. The epidemiology of thyroid disease. Br Med Bull. 2011;99:39-51. doi: 10.1093/bmb/ldr030. PMID: 21893493.
- Harper, M.B., Mayeaux, E. (2005). Thyroid Disease. In: Taylor, R.B., David, A.K., Fields, S.A., Phillips, D.M., Scherger, J.E. (eds) Taylor’s Diagnostic and Therapeutic Challenges. Springer, New York, NY. https://doi.org/10.1007/0-387-27287-9_14
Informacje zawarte na stronie www.feelthyroid.com nie mogą zastąpić kontaktu pacjenta z lekarzem, ani badania specjalistycznego. Zaleca się, aby zawsze konsultować z lekarzem i/lub specjalistą wszelkie uzyskane informacje i wskazania.