Do zapewnienia prawidłowego funkcjonowania tarczycy niezbędne są dwa mikroelementy: jod i selen.
Jod i tarczyca
Większość jodu w organizmie znajduje się w tarczycy, gdzie jest niezbędny do produkcji hormonów tarczycy, które regulują kilka ważnych procesów, takich jak metabolizm cukrów i tłuszczów, temperaturę ciała, a także rozwój i wzrost wielu narządów i tkanek, takich jak centralny układ nerwowy i układ kostny, w okresie ciąży i dzieciństwa.
Produkty spożywcze są głównym źródłem jodu w przyrodzie, np. ryby zawierają 100–300 mcg/100 g, mleko 15 mcg/100 ml, jaja 8 mcg/100 ml, a zboża 6 mcg/100 g. Jod zawarty w żywności jest łatwo wchłaniany przez żołądek i dwunastnicę, a po wchłonięciu dostaje się do krwiobiegu i jest wykorzystywany przez tarczycę do produkcji hormonów tarczycy. Pomimo tego, że nasz organizm jest w stanie wydalić nadmiar jodu z moczem, to jego nadmierne spożycie może być szkodliwe dla zdrowia.
Ile jodu powinniśmy przyjmować?
Według europejskich wartości referencyjnych zalecana dzienna ilość jodu dla osoby dorosłej wynosi około 150 mikrogramów (mcg). Jednakże zapotrzebowanie na jod zmienia się w zależności od wieku i okresu życia, np. u kobiet w ciąży i karmiących piersią zalecana ilość jodu wzrasta do około 200 mikrogramów dziennie.
| Wiek | JOD: Zalecane poziomy dziennego spożycia (RDA) |
|---|---|
| Niemowlęta 7–11 miesięcy | 70 mcg |
| Dzieci 1–10 lat | 90 mcg |
| Dzieci 11–14 lat | 120 mcg |
| Nastolatki 15–17 lat | 130 mcg |
| ≥ 18 lat | 150 mcg |
| Ciąża | 200 mcg |
| Karmienie piersią | 200 mcg |
Co się stanie, jeśli nie będziemy przyjmować dostatecznej ilości jodu?
Przyjmowanie niedostatecznej ilości jodu może uniemożliwić tarczycy produkcję odpowiedniej ilości hormonów tarczycy, a to może prowadzić do zaburzeń związanych z niedoborem jodu, niezależnie od okresu życia.
Najczęstszym następstwem niedoboru jodu jest wole, czyli powiększona tarczyca, co stanowi najczęstszy objaw niedoboru jodu i może obejmować cały gruczoł lub tylko jego część – w efekcie powstaje jeden lub więcej guzków.
Jeśli niedobór jodu utrzymuje się przez dłuższy czas i nie jest korygowany, może rozwinąć się niedoczynność tarczycy: choroba, w której niewystarczająca produkcja hormonów tarczycy może mieć poważne skutki zdrowotne, w zależności od stopnia niedoboru i okresu, w którym występuje.
Staje się to szczególnie krytyczne w okresie ciąży, karmienia piersią i w pierwszych trzech latach życia dzieci. Niezwykle istotne jest przyjmowanie w tych okresach odpowiednich ilości jodu, gdyż znaczny niedobór tego pierwiastka w okresie rozwoju płodowego i noworodkowego może spowodować nieodwracalne uszkodzenie mózgu i ośrodkowego układu nerwowego, prowadząc do upośledzenia umysłowego, natomiast w ciąży może skutkować poronieniem. Nawet lekki niedobór jodu może spowodować niewielki deficyt intelektualny, dlatego szczególnie ważne jest, aby kobiety w ciąży i dzieci poniżej trzeciego roku życia przyjmowały wystarczające ilości jodu poprzez zbilansowaną dietę i suplementy jodu, aby uniknąć niedoborów, które mogłyby zagrozić normalnemu rozwojowi fizycznemu i intelektualnemu.
Suplementy jodu dla tarczycy
W przypadku, gdy występuje niedobór jodu, spowodowany nieodpowiednim wprowadzeniem tego pierwiastka do diety, może być konieczne przyjmowanie suplementów jodu. W związku z tym, że synteza hormonów tarczycy zależy od dostępności odpowiedniej ilości jodu, większość suplementów stosowanych w celu odnowy biologicznej tarczycy zawiera ten minerał, ze źródeł szczególnie w niego bogatych (takich jak wodorosty).
Suplementy diety zawierające jod są szczególnie przydatne w okresie ciąży i karmienia piersią, gdyż w tych okresach życia zwiększa się dzienne zapotrzebowanie na jod.
Zaleca się, aby niezależnie od wieku, zastąpić sól kuchenną solą jodowaną w ilości 3-5 mikrogramów dziennie.
A co z selenem?
Selen jest naturalnie występującym mikroelementem i jest kolejnym kluczowym minerałem dla metabolizmu hormonów tarczycy. Wykazuje również ważne właściwości antyoksydacyjne.
Tarczyca jest narządem o największym stężeniu selenu w organizmie człowieka. Dzieje się tak dlatego, że tutaj selenoproteiny, białka zawierające selen, mają kluczowe znaczenie w ochronie tarczycy przed uszkodzeniami wywołanymi przez wolne rodniki i stany zapalne. Ponadto selenoproteiny w różnych tkankach odpowiadają za przekształcanie hormonu tarczycy w jego biologicznie aktywną formę.
Zapotrzebowanie na selen
Dzienne zapotrzebowanie na selen wynosi 55 mikrogramów dla osób dorosłych, ale wzrasta w przypadku kobiet w ciąży i podczas karmienia piersią. U dzieci natomiast zapotrzebowanie jest mniejsze w zależności od wieku.
| Wiek | SELEN: Zalecane poziomy dziennego spożycia (RDA) |
|---|---|
| Niemowlęta 1–11 miesięcy | 15 mcg |
| Dzieci 1–3 lat | 15 mcg |
| Dzieci 4–6 lat | 20 mcg |
| Dzieci 7–10 lat | 35 mcg |
| Nastolatki 11–14 lat | 55 mcg |
| Nastolatki 15–17 lat | 70 mcg |
| ≥ 18 lat | 70 mcg |
| Ciąża | 70 mcg |
| Karmienie piersią | 85 mcg |
Nadmiar selenu może być toksyczny dla organizmu i powodować stan zwany selenozą, który może objawiać się takimi dolegliwościami jak: problemy żołądkowo-jelitowe, zmiany skórne, wypadanie włosów i uszkodzenie układu nerwowego.
Selen i tarczyca
Selen jest kofaktorem różnych selenoprotein biorących udział w utrzymaniu równowagi hormonów tarczycy i ochronie komórek przed uszkodzeniem przez wolne rodniki. Niedobór selenu, obok niedoboru jodu, może więc upośledzać syntezę hormonów tarczycy i zwiększać ryzyko rozwoju chorób o podłożu autoimmunologicznym, takich jak zapalenie tarczycy typu Hashimoto (lub przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy), które jest najczęstszą chorobą tarczycy i najczęstszą przyczyną jej niedoczynności. W tym przypadku rolą selenu jest zmniejszenie ilości chorobotwórczych autoprzeciwciał i tym samym wspieranie pracy tarczycy. Również w chorobie Basedowa, częstej przyczynie nadczynności tarczycy, suplementacja selenem może zmniejszyć ilość autoprzeciwciał, wspomóc odpowiedź na leki przeciwtarczycowe i poprawić zaburzenia wzroku, jeśli występują.
Suplementy selenu dla tarczycy
Selen jest naturalnie obecny w niektórych pokarmach – takich jak wątroba, ryby, mleko i produkty mleczne, orzechy, nasiona roślin strączkowych, ryż i mięso – więc otrzymujemy go za sprawą naszej diety, ale nie zawsze jest on łatwo wchłanialny. Ponadto w ostatnich latach obserwuje się zmniejszenie zawartości selenu w diecie populacji europejskiej, ponieważ ze względu na różne sposoby uprawy ziemi, żywność jest w niego coraz mniej bogata, co powoduje niedobór selenu o różnym stopniu nasilenia w różnych krajach.
Z tych powodów suplementy selenu mogą być stosowane, gdy jest to wskazane, ale ważne jest, aby zwrócić uwagę na formę obecnego selenu. Formy organiczne, takie jak L-selenometionina i drożdże wzbogacone selenem, są preferowane w stosunku do form nieorganicznych, takich jak selenit, ponieważ mają lepszą biodostępność.
BIBLIOGRAFIA
- Scientific Opinion on Dietary Reference Values for iodine - EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). EFSA Journal 2014
- Sorrenti S, Baldini E, Pironi D, Lauro A, D'Orazi V, Tartaglia F, Tripodi D, Lori E, Gagliardi F, Praticò M, Illuminati G, D'Andrea V, Palumbo P, Ulisse S. Iodine: Its Role in Thyroid Hormone Biosynthesis and Beyond. Nutrients. 2021 Dec 14;13(12):4469.
- Kieliszek M, Bano I. Selenium as an important factor in various disease states - a review. EXCLI J. 2022 Jul 5;21:948-966.
- Scientific Opinion on Dietary Reference Values for selenium - EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). EFSA Journal 2014;12(10):3846
- Dietary Reference Values for nutrients - Summary report. Update: 4 September 20191. Volume14, Issue12, December 2017
Informacje zawarte na stronie www.feelthyroid.com nie mogą zastąpić kontaktu pacjenta z lekarzem, ani badania specjalistycznego. Zaleca się, aby zawsze konsultować z lekarzem i/lub specjalistą wszelkie uzyskane informacje i wskazania.