Autoimmunologiczne choroby tarczycy i guzki tarczycy należą do najczęstszych zaburzeń tarczycy, z powodu których ludzie szukają pomocy medycznej.

Autoimmunologiczne choroby tarczycy: czym są?

Autoimmunologiczne choroby tarczycy to choroby zapalne o podłożu autoimmunologicznym, czyli takie, w których stan zapalny dotykający tarczycę wynika głównie z nienaturalnej reakcji immunologicznej organizmu, który błędnie atakuje tarczycę, stopniowo ją niszcząc.

Autoimmunologiczne choroby tarczycy występują szczególnie często u płci żeńskiej. Na świecie dotyczy to około 2–4% kobiet i do 1% mężczyzn, a częstość występowania zwiększa się wraz z wiekiem.

Dwa główne objawy kliniczne to zapalenie tarczycy typu Hashimoto i choroba Basedowa (znana również jako choroba Gravesa), ale dochodzą do nich również autoimmunologiczne zanikowe zapalenie tarczycy, niebolesne zapalenie tarczycy i poporodowe zapalenie tarczycy.

Zapalenie tarczycy typu Hashimoto jest najczęstszą chorobą tarczycy i najczęstszą przyczyną jej niedoczynności. Z przyczyn, które wciąż nie są do końca jasne, organizm wytwarza autoprzeciwciała (zazwyczaj autoprzeciwciała spotykane podczas badania to anty-tyreoperoksydaza (Ab anty-TPO) i anty-tyreoglobulina (Ab anty-Tg)), które atakują tarczycę, co powoduje jej niezdolność do produkcji wystarczającej ilości hormonów tarczycy. W wyniku obniżonego poziomu hormonów tarczycy we krwi przysadka mózgowa zwiększa produkcję hormonu stymulującego tarczycę (TSH), co z kolei powoduje zwiększenie objętości tarczycy, co objawia się pojawieniem wola, powiększenia, które w zależności od wielkości może być mniej lub bardziej zauważalne.

Objawy wywołane przez zapalenie tarczycy typu Hashimoto są typowe dla niedoczynności tarczycy: przyrost masy ciała, zaparcia, suchość skóry, nieregularność miesiączek, depresja i zaburzenia pamięci.

Stanowi rzadką odmianę zapalenia tarczycy typu Hashimoto, w której tarczyca ulega silnej atrofii (zmniejszeniu) w wyniku ataku autoprzeciwciał, ale w tym przypadku nie występują wola. Początkowo choroba jest subtelna, a pacjent może nie wykazywać żadnych objawów nawet przez kilka lat, ale uwidacznia się, gdy dochodzi do niedoczynności tarczycy.

W tym rodzaju autoimmunologicznego zapalenia tarczycy stan zapalny przebiega przy braku bólu (stąd nazwa). Jest to szczególna postać mająca tendencję do ustępowania samoistnie lub po krótkim okresie leczenia. Początkowo występuje etap nadczynności tarczycy, w którym gruczoł w stanie zapalnym wydziela do krwiobiegu duże ilości hormonów tarczycy i mogą pojawić się takie objawy, jak niepokój bezsenność, kołatanie serca i utrata wagi. W drugim etapie może wystąpić okres niedoczynności tarczycy, z powiększeniem tego gruczołu i pojawieniem się związanych z tym dolegliwości, takich jak zmęczenie, przyrost masy ciała, osłabienie mięśni i spowolniona praca serca. W końcu, po mniej więcej 12 do 18 miesiącach, tarczyca wraca do normalnego funkcjonowania.

Poporodowe zapalenie tarczycy występuje w ciągu roku po porodzie i dotyczy od 5% do 8% kobiet. Jest to przejściowa postać zapalenia tarczycy, ale w jej przebiegu można wyróżnić trzy etapy. Pierwszy etap, w którym zapalona tarczyca wydziela do krążenia dużą ilość hormonów tarczycy i pojawia się stan nadczynności tarczycy, trwający 1 lub 2 miesiące. Występują wówczas takie objawy jak niepokój, bezsenność, drażliwość i utrata wagi. Drugi etap, w którym może wystąpić okres niedoczynności tarczycy z takimi objawami, jak zmęczenie, zaparcia, depresja, przyrost masy ciała, osłabienie mięśni i suchość skóry. Następnie trzeci etap, w którym tarczyca wraca do normalnego funkcjonowania w ciągu 12–18 miesięcy od wystąpienia objawów. Większość kobiet wraca całkowicie do zdrowia w ciągu roku, ale duży odsetek kobiet, które przeszły przez etap niedoczynności tarczycy, ma tendencję do rozwoju trwałej niedoczynności tarczycy, nawet po początkowym etapie remisji. Poporodowe zapalenie tarczycy wznawia się w 70% przypadków kolejnych ciąż.

Choroba Basedowa (lub choroba Gravesa) jest chorobą, która w przeważającej mierze dotyka kobiety, zwykle między 30. a 50. rokiem życia, a także jest najczęstszą przyczyną nadczynności tarczycy (czyli nadmiernej produkcji hormonów tarczycy). Wynika z nieprawidłowej produkcji autoprzeciwciał przez układ odpornościowy, które rozpoznają tarczycę jako obcą i atakują ją, co utrudnia jej prawidłowe funkcjonowanie i stymuluje niekontrolowaną produkcję hormonów tarczycy.

Ponieważ hormony tarczycy biorą udział w pracy wielu narządów, objawy mogą obejmować utratę wagi, niepokój, drażliwość i zaburzenia snu, wrażliwość na ciepło i zwiększoną potliwość, problemy jelitowe, pogrubienie i zaczerwienienie skóry, duszność, tachykardię, kołatanie serca i powiększenie tarczycy (wole).

Nawet u połowy wszystkich osób z chorobą Gravesa-Basedowa mogą rozwinąć się objawy oczne: ucisk lub ból w oczach, obrzęk lub zwinięcie powiek, zaczerwienienie i pieczenie oczu po przebudzeniu, wrażliwość na światło i rozdwojenie wzroku (diplopia). Ten stan jest znany jako orbitopatia tarczycowa lub oftalmopatia Gravesa.

Guzki tarczycy

Czym są guzki tarczycy?

Określenie guzka tarczycy odnosi się do małej, stałej lub płynnej masy tworzącej się wewnątrz tarczycy, która w zdecydowanej większości przypadków (90% do 95%) ma łagodny (nienowotworowy) charakter. Jest to bardzo częste schorzenie, występujące u 50–65% zdrowych osób. Występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn, cierpią na nie bardziej osoby starsze oraz osoby mieszkające na terenach z tzw. niedoborem jodu. Występuje natomiast rzadko u dzieci.

Na ogół guzki tarczycy nie dają objawów i często są wykrywane przypadkowo podczas badania lekarskiego, ale w niektórych przypadkach mogą rosnąć i być widoczne jako okrągłe obrzęki u podstawy szyi, a gdy osiągną większy rozmiar, mogą powodować objawy, takie jak trudności w oddychaniu lub uczucie utrudnionego połykania, ból w szyi, szczęce lub uchu oraz poczucie dyskomfortu w gardle.

Istnieją różne rodzaje guzków tarczycy

Guzki tarczycy mogą być:

  • Pojedynczymi (lub samotnymi) łagodnymi guzkami: jeśli są małe, nie wymagają leczenia, lecz aktywnego nadzoru, zwanego też czujnym oczekiwaniem, aby upewnić się, że nie będą dalej rosły.
  • Torbielowatymi guzkami tarczycy: są to guzki wypełnione płynem, ale mogą też zawierać zwapnienia lub złogi wapnia. Niektóre torbiele tarczycy mogą wymagać czujnego oczekiwania, aby upewnić się, że nie rosną lub nie naciskają na sąsiednie struktury, podczas gdy inne mogą wymagać leczenia, takiego jak usunięcie płynu za pomocą igły (aspiracja cienkoigłowa) lub usunięcie chirurgiczne.
  • Nienowotworowymi guzkami koloidalnymi: jest to jeden lub więcej rozrostów prawidłowej tkanki tarczycy. Mogą stać się duże, ale nie rozprzestrzeniają się poza tarczycę i mają łagodny charakter.
  • Mnogimi guzkami (lub wolami wieloguzkowymi): powodują one powiększenie tarczycy i są częstsze u osób starszych. Zazwyczaj nie wymagają one interwencji chirurgicznej, chyba że powodują problemy z połykaniem i/lub oddychaniem.
  • Autonomicznymi guzkami nadczynnymi: mogą zmieniać czynność hormonalną tarczycy poprzez autonomiczne wytwarzanie nadmiaru hormonów tarczycy, co prowadzi do nadczynności tarczycy (nazywane są również guzkami toksycznymi).
  • Guzkami złośliwymi: od 5% do 10% guzków tarczycy może być złośliwych. W tych przypadkach leczenie jest chirurgiczne i może polegać na tyreoidektomii, czyli całkowitym usunięciu tarczycy, lub częściowym usunięciu gruczołu.

Dla postawienia diagnozy najważniejsze jest obiektywne badanie szyi oraz historia choroby pacjenta. Dodatkowo, w celu oceny guzka lekarz będzie wymagał wykonania określonych badań, takich jak USG lub, w przypadku podejrzenia złośliwości, innych badań obrazowych. W podejrzanych przypadkach wykonuje się również biopsję cienkoigłową, aby pobrać próbkę komórek z guzka i poddać ją analizie.

W przypadku guzka złośliwego zostanie wykonane chirurgiczne usunięcie guzka lub, w razie potrzeby, nawet całego gruczołu, natomiast w przypadku guzka łagodnego oraz braku objawów, będzie on po prostu obserwowany w czasie, poprzez okresowe badania kontrolne.

BIBLIOGRAFIA

Choruję na niedoczynność tarczycy, co teraz?

DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ